رایة الهدی

يکي از بهترين نعمت‌ها، نعمت آزادی است و ماه مبارک رمضان ، ماه آزادی است.

دیدگاهها و بیانات آیت الله جوادی آملی در خصوص ماه مبارک رمضان و شبهای قدر به شرح زیر می‌باشد:

- رسول خدا (ص) در آخرین جمعه ماه شعبان خطبه‌ای ایراد فرمودند که: «یا ایها الناس إن انفسکم مرهونة بأعمالکم فقکوها باستغفارکم» - مردم! شما آزاد نیستید؛ در قفس هستید. و نمی‌دانید که در قفس هستید. گناهانتان شما را در قفس زندانی کرده است. در ماه مبارک رمضان، با استغفار، خود را آزاد کنید.»

-انسان گناهکار بدهکار است و بدهکار باید گرو بسپرد. اینجا خانه و زمین را به عنوان گرو قبول نمی‌کنند؛ بلکه جان را به گرو می‌گیرند. آن که می‌گوید من هر چه بخواهم می‌کنم، هر جا بخواهم می‌روم و هر چه بخواهم می‌گویم، او اسیر است؛ آزاد نیست. گرفتار هوس و آز، برده است نه آزاد.

-هیچ ارزشی در اسلام به اندازه ارزش آزادی نیست. علی علیه‌السلام می‌فرماید: «من ترک الشهوات کان حراً» - آزاد کسی است که شهوت‌هایش را ترک کند.

معصومین علیهم‌السلام در بسیار از کلمات به ما آموختند که آزاد بشوید. آزاد شدن از دشمن بیرونی چندان مهم نیست، آزاد شدن از دشمن درونی مهم است.

-راه تشخیص بنده مؤمن یا آزاد بودن این است که اگر به دلخواه خود عمل می‌کنیم، معلوم می‌شود در قفس آز و طمع زندانی هستیم؛ و اگر به خواسته خدای سبحان عمل کنیم، آزاد هستیم. انسان آزاد به غیر خدا نمی‌اندیشد.

-از برجسته‌ترین وظایف در ماه مبارک رمضان آزاد شدن و رهیدن است. انسان باید این قفس‌ها و میله‌های پولادین را که با دست خود ساخته بشکند.

- انسان  به طرزی زندگی کند که گرفتار چشم و گوش نباشد، اين بهترين راه است که فَکّ رهن شده باشد، امام علی(ع) می فرماید: «فَکُفُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ» و توبه هم به اين است که بگوييد خدايا من آمدم.

-پیامبر اکرم (ص) فرمود: «قد أقبل إلیکم شهر الله» ماه مبارک رمضان دارد می‌آید او به شما رو کرده است این برای شما اقبالی است. این ماه، ماه خداست. درست است که همه ماه‌ها ماه خداست؛ همه زمین‌ها زمین خداست اما می‌گویند سرزمین مکه سرزمین وحی است و حاجیان و معتمران وقتی وارد می‌شوند مهمانان الهی‌اند اینها جزء ضیوف‌الرحمان‌اند این مربوط به زمینِ مهمانی است و ماه مبارک رمضان هم زمان مهمانی است و شما نیز مهمان خدای سبحان هستید «دُعیتم فیه إلی ضیافة الله».

-شما شنیده‌اید که گاهی نسیم می‌وزد و همان‌ طوری که شب و روز یکسان نیست، سحر نسیم خاصّی دارد روزگار هم اینچنین است.

- اگر انشاءالله  توفیقی داده شد به استقبال این ماه مبارک رمضان برویم، سحرهای آن را دریابیم، روزه‌های روزهای آن را دریابیم. حالا آن بحث‌های کمک به نیازمندان، از لغزش‌های دیگران گذشتن، صِله رَحِم داشتن‌، فضیلت افطار دادن، گرسنه‌ها را سیر کردن و یا حقوق دیگران را به آنها تأدیه کردن، مطلبی دیگر است؛ لذا فرمود خدای سبحان اسمای حُسنای خود را روزی می‌کند چیزی را که خدا عطا می‌کند چیزی است که ماندنی باشد.

-در فضیلت روزه همین بس که انسان شبیه فرشته می‌شود و فرشته کارش خوردن و نوشیدن و پاسخ به غرایز و امثال اینها نیست؛ لذا انسان در ماه مبارک رمضان دعوت شد که فرشته بشود و فرشته شدن ممکن است یعنی خوردن و خوابیدن، مزاحم نیست که انسان فرشته بشود خب ما چرا فرشته نشویم؟! نوجوان‌های ما و جوان‌های ما از ماه رمضان بیشترین بهره را ببرند.

- ماه مبارک رمضان دو دستور دارد:

1ـ عمومی: که انسان تمام ماه مبارک رمضان را به عنوان یک واحد بداند و برای آن نیّت کند؛ یعنی در شب اول ماه مبارک رمضان می توان قصد کند که تا آخر ماه روزه بگیرد.

2ـ خصوصی: که هر روز هم دارای تکلیف مستقل و جدایی است. «وأیّامه أفضل الأیام ولیالیه أفضل اللّیالی» تمام روزهای ماه مبارک رمضان از تمام ایّام سال افضل است و تمام شبهای ماه مبارک رمضان، از تمام شبها و لیالی سال برتر است. «وساعاته أفضل الساعات» ساعات یعنی چند لحظه؛ لحظات آن بهترین لحظه هاست.

-پیرامون شب قدر و سِرّ تبرّع و برجستگی آن و راز تعدّد و کثرت، و رمز تنوع و تحوّل آن و نکته خفا و ابهام، و معنای قَدر و ارزش آن و تأثیر ادراک شب قدر، و نیز برخی دیگر از شئون آن به طور اجمال نکاتی بازگو می ‏شود.

یکم: گرچه هر موجود طبیعی در مخزن غیب الهی دارای وجود عقلی است که از آن نشئه تجرّد معقول به مرحله تجسّم محسوس تنزّل می‏ یابد: ﴿إنْ من شی‏ء إلاّ عندنا خزائنه وما ننزّله إلاّ بقدرٍ معلوم﴾ و شب قدر نیز از این اصل کلی مستثنی نیست، لذا می‏ تواند دارای ارزش نَفْسی باشد، لیکن اَرْج ظاهری آن به حُرْمت مُتَزمِّن آن است که در این زمان خاص نزول یافت و آن قرآن کریم است، همان طور که ارزش مکان به متمکّن آن است؛ لذا خداوند سرّ سوگند به بَلَد مکه را، تمکن و استقرار رسول اکرم‏صلی الله علیه و آله و سلم که در آن متمکّن بود اعلام داشته و چنین فرموده است: ﴿لا ُقسم بهذا البلد٭ وأنت حلٌّ بهذا البلد﴾ بنابراین، یکی از اسرار براعت و برجستگی لیله قدر نزول قرآنِ‏ ذوالقدر در آن خواهد بود.

دوم: چون راز براعت زمان همانا حُرمت مُتَزمّن است و تقدیر بر امور از طرف خداوند سبحان دارای حرمت ویژه است و تقدیر امور نیز دارای مراتب گوناگون است و هر مرحله‏ای از آن در زمان خاص ظهور می‏ کند لذا تمام آن زمانهای مخصوص از برجستگی والا برخوردار می‏ شوند و به عنوان نمونه می‏ توان، نیمه‏ ماه شعبان و نوزدهم و بیست ‏ویکم و بیست‏ وسوم ماه مبارک رمضان و نیز برخی دیگر از شبهای وتْر آن را یاد نمود که امور گیتی در این مراحل، جریان تَنْسِیق خود را بازمی ‏یابند. البته آن حرمت خاصی که برای شب قدر به پاس نزول قرآن است فقط در شبهای ماه مبارک رمضان خواهد بود.

سوم: برای اینکه تمام روزها و شبهای سال، فیض ظرفیّت چنین رخداد مبارک را ادراک کنند لذا تقدیر امور و نیز تنزل معانی قرآن و مفاهیم عالی آن برابر ماههای قمری توزیع شده است تا با تنوع و تحوّل همراه باشد و تمام شبهای سال از جهت گردش جام تقدیر و کأس تنزیل و مُناوَله آن بهره ‏مند گردند و فیض سیّال الهی راکد نگردد، و اگر برابر سال شمسی تنظیم می‏ شد، چنین اِداره کأسی و چنان مُناوَله‏ای در کار نبود.

چهارم: به منظور فحص بالغ و مراقبت مستمّر و اجتهاد مداوم در سنگر جهاد اکبر، لیله قدر مختفی و روز قدر مخفی شد؛ زیرا ماءالحیاة در هر کوی و برزنی ارزان عرضه نمی‏ شود و تاریکی ظلمات از یک سو و جستجوی همراهی چون خضر(ع) از سوی دیگر و تحمل خطرهای گوناگون از سوی سوم مقداری از بهای چنین کالای سترگ است که تا تأدیه نشود دامن آن به کف نمی ‏آید.

پنجم: معنای قدر و منزلت شب قدر که بیش از ارج هزار ماه است هرگز به معنای ارزش اعتباری در برخی از دانشهای باید و نباید اعتباری، نخواهد بود، بلکه به معنای ارج وجودی و شدّت درجه هستی است که ارزش دانشهای بود و نبود است نه باید و نباید. البته چنان ارج وجودی که در حکمت نظری مطرح است پشتوانه تدوین قوانین ارزشی باید و نباید فقهی خواهد بود لذا امتثال دستورهای دینی وسیله مناسبی برای تکامل وجودی روح است.

ششم: چون ارزش زمان به مُتَزمِّن است هر اندازه سالکِ واصل، شاهد معنای تقدیر الهی از یک سو و شاهد معارف قرآن کریم از سوی دیگر باشد به همان اندازه شرافت وجودی لیله قدر را تحصیل می‏کند، یعنی همان طور که درجات بهشتِ جاودان به عدد آیات قرآن کریم است، مراحل لیله قدر و درجات وجودی آن نیز در گرو ادراک صحیح حقیقت تقدیر امور الهی از یک سو و معرفت درست معالی و معانی قرآن کریم از سوی دیگر خواهد بود؛ حتی اگر شب قدر مصون از تعدّد عَرْضی و کثرت همتایی باشد؛ زیرا تعدّد مراتب طولی آن محفوظ است.

هفتم: محصول معرفت صحیح مُتَزمِّن و حاصل ادراک درست زمان سبب شدّت وجودی سالک عارف می‏گردد که با آن، طی زمان و زمین میسورش خواهد شد، نمونه‏های فراوانی در قرآن و سنّت معصومین(ع) و در تاریخ پیروان راستین قرآن و عترت مشهود است که جریانِ صحابی حضرت سلیمان در آوردن تخت ملکه سبأ از فاصله دور در کمتر از چشم گرداندن ﴿قال الّذی عنده علم من‏الکتاب أنا اتیک به قبل أن یرتدّ إلیک طرفک﴾ از این قبیل است.

لازم است توجه شود آنچه به عنوان نمونه یاد شد راجع به شدّت درجه وجودی شاگردان انبیا و امامان معصوم(ع) بوده وگرنه مقام وجودی آن ذوات نوری به مراتب بیش ازاینهاست.

شب، بُراقِ عروجِ سالکان است

-بخش مهمّی از فیوضات معنوی و الهی، طبق بیان قرآن کریم، در شب افاضه شده است. تنزّل قرآن در شب پربرکت و مبارک قدر است ﴿إنا أنزلناه فی لیلة القدر﴾

 إسراء و معراج انسان کامل نیز در شب است: ﴿سبحان الذی أسری بعبده لیلاً من المسجد الحرام إلی المسْجد الأقصی الذی بارکنا حوْله﴾

-اگرچه انسان در روز، هم در محضر خداست ولی فیض شب، بهره خاصّی است که نصیب انسان می ‏شود. حضور و توجّه و تمرکز انسان در شب زیاد است و همین سبب قوّت و ازدیاد فیض می ‏شود.

-نشئه زنده‏ داری شب و مناجات و دعا و خضوع شب، نشئه خاصّی است که باخضوع و مناجات و ذکر روز فرق دارد ﴿إن ناشئه اللیل هی أشدّ وطأً وأقوم قیلاً﴾ وبه همین جهت است که خداوند به رسول خود فرمود: ﴿ومن اللیل فتهجد به‏نافلةلَکَ عسی أنْ یبْعثک ربک مقاماً محموداً﴾ سحر خیز باش و شب راازدست‏مده؛ زیرا که نافله شب، خضوع و حضور شب، بعثت تازه‏ای است برای تو و اگر می ‏خواهی که به مقامی والا و محمود مبعوث شوی، شب را رها نکن.

-تلاوت قرآن و خضوع در حضور خداوند، و محاسبه اعمال گذشته و تصمیم قطعی برای آینده، در دل شب تار میسّرتر است و لذا مردان الهی حدّاکثر بهره را از شب می‏برند، «عُمّار اللّیل ومَنار النّهار» ، «امّا اللیل فصافّون أقدامهم، تالین لأجزاء القرآن» ، «طوبی لنفسٍ... وهَجَرَتْ فی اللیل غُمْضَها» ،«إنّ داود(علیه‏السلام) قام فی مثل هذه الساعة من اللیل... ».

 

حدیث:

فیِ الکافیِ، عن الصادق (علیه السلام) قال لحُمران بن أعینِ: ... و لا عَیشَ أهنأَ من حُسن الخُلق، و لامالَ أنفع من القنوعِ بالیسیر المُجزی، و لاجَهل أضَرّ منِ العُجب.[1]

شرح:

هیچ زندگی‌ای گواراتر از آن زندگی‌ای که با حسن خلق همراه باشد، نیست؛ وجهش هم علی الظاهر این است که انسانی که دارای خوش اخلاقی با مردم، تواضع با مردم، رفتارگرم و خوش آیند با مردم است، زندگی برای او آسان و شیرین است؛ چون در محیط اجتماعی، ارتباطات و برخوردها متقابل و متبادل است.

شما اگر در مقابل دیگرانِ تواضع کنید، دیگران با این چشم به شما نگاه می کنند که: انسانِ متواضعی است. اگر تکبر بورزید، با این چشم نگاه می کنند که: انسان متکبرّی است. معلوم است که همۀ آدمهای عالم از انسان متواضع بیشتر خوششان می آید تا انسان متکبرّ. اگر خُلق را به معنای وسیعِ آن بدانیم ،یعنی اخلاق حسنۀ انسانی مثلاً: آدمِ صبوری باشد، آدم شکوری باشد ،آدم کریم و بخشنده ای باشد و هلمّ جرّا، اگر به این معنا هم بگیریم نیز همین‌طور است.

کسی که از او خیر میترًاود، از او متانت و وقار، صبر و سکینۀ در امور، در تلاطم‌ها به چشم می‌آید و از این قبیل، طبعا در چشم مردم، انسانِ محترم و مبارکی است، در نتیجه زندگی برای چنًین انسانی، زندگیِ گوارایی خواهد شد.

پول در همۀ امور گره گشاست، انسان پولدار، هم در راه‌های حلال، هم خدای نکرده ـ اگر اهلش باشد ـ در راه‌های حرام، دستش باز است، خیلی کارها می‌تواند بکند.

پس پول، به حسب نگاه سطحی‌ای که انسان دارد یک چیز نافعی است، اما می‌فرماید: هیچ مالی نافعتر از قناعت نیست، انسان قانع باشد بالیسیر المُجزی، همان قدری که در زندگیِ او کفایت کند. کفایت یعنی: محتاج این و آن نباشد، بتواند زندگیِ متعارف خودش را پیش ببرد ولو کم باشد. این، از همۀ اموال انفع است؛ چون آن نفع واقعی‌ای که انسان از این مال می‌برَد، همان بهره‌ای است که از مال می‌برد؛ و بیشترین بهره را آن کسی می‌برد که دارای قناعت است؛ چون آن دغدغه و ناراحتی و نگرانی؛ به کی بدهم؟ چطوری نگهدارم؟ اینها را ندارد. لذا در روایات دارد که از خدا بخواهید به قدر کفایت به شما بدهد. لذا می‌بینید کسانی را که مقامات بالاتری دارند و مراحلی طی کرده‌اند، به استقبال برخی از سختی‌ها می‌روند. این، برای افراد معمولی امثال ماست که اگر قناعت داشته باشند، زندگی راحت خواهد بود؛ همۀ جهل‌ها زیانبار است، اما آن جهلی که انسان خودش را بزرگ ببیند و بزرگ بداند، این از همۀ جهل‌ها ضررش بیشتر است.

بله، جهل به یک واقعیتی، ممکن است برای انسان ضرر داشته باشد، هر چه انسان علمش بیشتر باشد، برایش بهتر است، ضررش کمتر است. اما از همۀ جهل‌ها زیانبارتر، جهلی است که در عجب وجود دارد. عُجب یعنی خودشگفتی، از وضع خودش، از فضائل خودش به شگفت بیاید ،خودش را بزرگ ببیند، هیچ جهلی از این مضُرتر نیست. این آدم، طبعاً توقعاتش هم از مردم زیاد است. به مجردی که یک نفری گفت بالای چشمت ابروست، به او برمیخورد! می گوید: این، درست نمی فهمد ،مقامِ من را درک نمی کند. امام سجاد (علیه‌السلام) در آن دعای مکارم الاخلاق می‌فرمایند: «و لاترَفعنی فی الناس درجة الاّ حطتتنی عند نفسی مثلهَا یا بقِدرِها»، اگر انسان در بین مردم، در چشم مردم عزّتی پیدا می کند ،شأنی پیدا می‌کند، در دل خودش دچار این اشتباه نشود که این شأنی که من در بین مردم دارم، حقّم هست.

این، اشتباه است، توجه کند به درون خودش که چه ضعفهایی دارد، ضعفهای خودش را نگاه کند؛ «بل الانسان علی نفسه بصیرة». انسان ممکن است صدها ضعف داشته باشد ،که مردم نمی‌دانند و نمی‌بینند، اماّ خود ما می‌بینیم، انسان اگر به نواقص و عیوب خودش توجّه بکند، هیچگاه دچار عجب نمی‌شود.[2]

کمیته روابط خارجی مجلس عوام انگلستان در گزارشی تعطیلی سفارت این کشور در ایران طی سال‌های اخیر را به ضرر لندن خوانده است، زیرا این مسئله سبب توقف اقدامات اطلاعاتی این کشور از ایران شده است.

پیامبر اکرم (ص) هنگامی که بشارت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان را در شعبان به مؤمنین می دادند بر این امر تاکید فرمودند که ماه مبارک رمضان، زمان توبه و بازگشت است تا آنجا که حضرت رسول اکرم (ص) تصریح میکنند که بدبخت کسی است که در از بخشش و مغفرت الهی در این ماه محروم بماند« فإنّ الشّقی مَن حُرِمَ غفرانُ اللهِ فی هذا الشَّهرِ العَظیم »؛ پس پیامبر به همه مسلمین امر میکنند که همه شما از گناهانتان توبه کنید .«تُوبُوا الی اللهِ مِن ذنوبِکُم».
از سوی دیگر شب های قدر را می توان به عنوان قلب و باطن ماه مبارک رمضان نام برد که بهترین شب ها در طول سال است؛ نکته قابل تامل آن جاست که از اعمال اصلی این شب نیز توبه کردن و دعا کردن برای نجات از آتش جهنم است؛از جمله اعمال شب های قدر گفتن هفتاد مرتبه ذکر اَستَغفُرِاللهَ وَ اَتوبُ اِلَیهِ بعد یکی از نمازهای مستحبی و صد مرتبه گفتن "اَستَغفُرِاللهَ رَبی وَ اَتوبُ اِلَیه» است؛ همچنین قبل از به سر گرفتن قرآن باید دعایی خوانده شود که مضمون آن طلب بخشش و نجات از آتش است:« اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلِکَ بِکِتابِکَ المُنزَلِ وَ ما فیهِ اسمُکَ الاَکبَرُ و اَسماۆُکَ الحُسنی وَ ما یُخافُ وَ یُرجی اَن تَجعَلَنی مِن عُتَقائِکَ مِنَ النّار»

نداشتن حال توبه و مناجات با خداوند یک علامت خطرناک و هشدار دهنده است
با توجه به تمام این مقدمات می توان گفت که توبه یکی از اعمال اصلی ماه مبارک رمضان و شب های قدر است؛ اما با توجه به این که توبه یکی از راه های اصلی نجات انسان از شقاوت و بدبختی است این سوال مطرح می شود که چرا حال توبه کردن و مناجات با خدا را نداریم؟

نداشتن حال توبه و عدم رغبت به مناجات کردن و خلوت داشتن با خداوند یکی از علائم بسیار خطرناک و مهلک برای روح آدمی است؛ همان گونه که تب کردن و بالا بودن دمای بدن یکی از علائم هشدار دهنده و خطرناک برای سلامتی بدن است و اگر مداوا نشود فرد مذکور دچار عارضه یا مرگ می شود؛ حال توبه و مناجات کردن با خدا نیز یکی از علائم هشدار دهنده و بسیار خطرناک است.پیامبر اکرم (ص) به امام علی (ع) فرمودند:« یا على: چهار صفت از بدبختى است: خشکى‏ چشم‏،  قساوت قلب، اصرار بر گناه و محبت دنیا.»«1»

در حقیقت تمام این چهار صفت در ارتباط با یک دیگر هستند کسی که مداومت و اصرار بر گناه دارد قلب وی دچار قساوت و سختی می شود و چشم وی دیگر اشکی برای مناجات و توبه ندارد و همچنین طولانی شدن آرزوها و محبت دنیا نیز سبب می شود تا انسان توبه خود را به عقب بیاندازد.

چه اتفاقی سبب شده که توفیق مناجات و توبه نداریم؟
حال سوال اصلی این است که با توجه به این که از علائم شقاوت و بدبختی، توبه نکردن و نداشتن اشک چشم برای مناجات و توسل به اهل بیت است؛ در زندگی ما چه اتفاقی رخ داده است که حال توبه و بازگشت به سوی خدا را نداریم؟

با توجه به احادیث اهل بیت یکی از اساسی ترین نکته هایی که باعث عدم توفیق توبه و مناجات با خداوند می شود؛ همنشین نامناسب است. در دین اسلام رفیق مناسب و همنشین صالح بسیار مورد تاکید قرار گرفته است؛ تا آنجا که در دعای روز شانزدهم ماه مبارک رمضان می خوانیم:« بسم الله الرحمن الرحیم اللهمّ وَفّقْنی فیهِ لِموافَقَةِ الأبْرارِ وجَنّبْنی فیهِ مُرافَقَةِ الأشْرارِ» خدایا توفیقم ده در آن به سازش کردن نیکان و دورم دار در آن از رفاقت بدان. 

امام علی (ع): مبادا همنشین کسی شوی که از او بر دینت نگرانی

در احادیث اهل بیت انتخاب همنشین مناسب و نیکو گستره وسیعی را به خو اختصاص داده است؛ چنان که امام علی (ع) در نامه خویش به امام حسن مجتبی (ع) می نویسند:«مبادا همنشین‏ کسى شوى که از او بر دینت نگرانى؛ همنشین‏ خوب از بهترین بهره‏هایى است که مرد مى‏برد، پس با نیکان نشین تا از ایشان باشى و از بدان بگریز تا از آنان جدا باشى.»«2»

بسیاری از مواقع نداشتن حال عبادت و مناجات به علت انتخاب هم نشین نامناسب است؛ رفیق و مصاحب بر انسان نفوذ عمیق و گسترده ای دارد و گاه این رفیق نامناسب بستری می شود تا وسوسه های شیطان بر روی آدمی تاثیر کند؛ امام سجاد (ع) در یکی از مناجات های خود علت کسلی و عدم توفیق در عبادت را این گونه بیان می کند:« یا شاید مرا از همنشینى دانشمندان غایب یافتى،پس خوارم نمودى»

پیامبر اکرم(ص): انسان بر کیش دوست و رفیق خود است

این مسئله که رفیق،هم نشین، مصاحب نسان وی را به یاد خدا می اندازد یا از یاد خدا دور می کند بسیار مهم است ؛ رسول خدا (ص) فرمود:« انسان بر کیش دوست و رفیق‏ خود است.»«3»
ابن عبّاس گوید: «از رسول خدا (ص) سؤال شد: بهترین همنشین کیست؟ فرمود: کسى که دیدار او شما را به یاد خدا، و گفتار او عمل شما را زیاد، و عمل او شما را به یاد آخرت بیندازد.»همچنین  امام صادق (ع) فرمود: «به کسى که منفعت دینى تو را در نظر نمى‏گیرد نزدیک مشو، و علاقه‏اى به همنشینى با او نشان مده، زیرا هر چیزى بجز خداوند از بین رفتنى و پایانش بس خطرناک است.»«3»

 آیا سریال های قبل و بعد از افطار هم نشین مناسبی در ماه مبارک رمضان هستند؟

انتخاب رفیق و دوستی که انسان را به یاد خداوند بیاندازد سبب رقت قلب و رستگاری می شود و از سوی دیگر هم نشینی با بدکاران و کسانی که از یاد خداوند غافل هستند سبب بی توجهی به آخرت می شود. شرایط در زمانه ما اندکی متفاوت با دوران های گذشته است چرا که در زمان های قدیم دوست و مصاحب انسان فقط انسان ها بودند و از سوی دیگر ارتباط گرفتن با دیگر افراد بسیار سریع و راحت نبود؛ شاید یکی از بهترین راه ها برای ارتباط گرفتن غیر از تماس حضوری استفاده از نامه یا یک واسطه بود. اما به سبب وجود تکنولوژی دیدار و ارتباط با دوستان بسیار ساده و سریع انجام می شود و همین امر با اینکه فواید بسیار متعدد و گسترده ای دارد سبب برخی آسیب ها نیز شده است
مثلا وجود گروهای دوستی در وایبر و واتس آپ و.... در خیلی از مواقع مفید و سودمند است؛ اما آن روی سکه آن است که در مواقعی دیگر نیز سبب غفلت می شود. به عنوان نمونه فرصت های خاص و استثنایی روزها و شب های ماه مبارک رمضان بجای آنکه صرف عبادت و تلاوت قرآن شود در چت کردن های بیهوده و فرستادن جوک و عکس و فیلم می گذرد. همچنین استفاده کردن از رسانه های گروهی مانند رادیو و تلویزیون بدون هیچ برنامه ریزی نیز سبب غفلت و قساوت قلب می شود.

با نگاهی عمیق تر می توان دانست که تلویزیون، رادیو، موبایل،نرم افزارهایی مانند تانگو ، فیس بوک، واتس آپ در این زمانه حکم همنشین و دوست را پیدا کرده اند.انسانی که زیرک و خردمند باشد؛ باید در زندگی خود دقت کند و بیندیشد که آیا واقعا رفیقان و مصاحبان نیکویی اختیار کرده است یا خیر؟ آیا واقعا تمامی سریال های قبل و بعد از افطار تولیدات مفیدی هستند که ذهن و روان خود را درگیر آن ها می کنیم یا خیر؟

على بن اسباط از ائمه معصومین علیهم السّلام روایت کرده که در پندهائى که خداى عز و جل بعیسى علیه السّلام داد این بود که فرمود: اى عیسى بدان که رفیق‏ بد (بدیش) سرایت کند، و همنشین بد (انسان را) بهلاکت کشاند، پس بدان (و دقت کن) تا با که همنشین گردى، و براى خود برادرانى از مردمان با ایمان برگزین.»«5»

اگر حال دعا و مناجات نداریم به محیط اطراف خود با دقت تر نگاه کنیم و بیندیشیم محیطی که در معرض آن قرار گرفته ایم آیا بستری مناسب برای یاد خداوند است یا هر گوشه آن الوانی از دست آویزهای فریبنده شیطان برای فراموشی و غفلت از یاد خداست.

  
پی نوشت ها:
1. ابن شع به حرانى، حسن بن على، تحف العقول / ترجمه جنتى - تهران، چاپ: اول، 1382ش.

تحف العقول / ترجمه کمره‏اى / متن / 76 /.2

3. کلینى، محمد بن یعقوب، أصول الکافی / ترجمه مصطفوى - تهران، چاپ: اول، 1369 ش.

4.شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، آداب معاشرت از دیدگاه معصومان علیهم السلام (ترجمه وسائل الشیعة ) - مشهد، چاپ: پنجم، 1380 
5. کلینى، محمد بن یعقوب، الروضة من الکافی / ترجمه رسولى محلاتى - تهران، چاپ: اول، 1364 ش. 

منبع:دانشجو

پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR به مناسبت فرارسیدن لیالی قدر ماه مبارک رمضان برخی از توصیه‌های حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای استفاده‌ی هرچه بهتر و کامل‌تر از این فرصت گران‌بها را مرور می‌کند: 

گاهی درباره شب قدر ابهام هایی در ذهن مردم به وجود می آید که از سویی نشان دهنده این است که شب قدر از اسرار الهی است. این گونه ابهامات را در گفت و گویی با حجت الاسلام و المسلمین سیدکاظم ارفع، استاد اخلاق و کارشناس مسائل دینی، مطرح کرده ایم که خواندن پاسخ های این عالم دین خالی از لطف نیست.

برای شروع بحث درباره شب قدر، خوب است تعریف دقیقی از قدر داشته باشیم. درواقع می خواهیم بدانیم چرا به این شب ها عنوان «قدر» داده شده است؟

منظور از قدر، تقدیر و اندازه گیری است و شب قدر هم به این دلیل «قدر» نام گرفته که شب اندازه گیری است و خداوند متعال در این شب تمام حوادثی که قرار است در طول یک سال آینده اتفاق بیفتد را تقدیر می کند . این حوادث شامل اموری مانند زندگی، مرگ، سعادت، شقاوت، رزق و اموری مانند این هاست.

پرسش مهمی که در ذهن بسیاری از مردم شکل می گیرد، مخفی بودن شب قدر است. حکمت این مسئله چیست و چرا مسلمان ها نباید زمان دقیق این شب بزرگ را بدانند؟

برای پاسخ به این پرسش باید توجه داشت که در دین اسلام موارد بسیاری به صورت رمز مطرح شده است و شب قدر هم یکی از اسرار الهی است. شاید دلیل پنهان بودن این شب در میان تمام شب های ماه مبارک رمضان این باشد که مردم متوجه اهمیت و شأن لحظات این شب باشند و برای بهره مندی از لحظه لحظه های آن تلاش کنند. همان طور که خداوند اسم اعظم خود را از مردم پنهان نگه داشته تا بندگانش همه اسماء الهی را محترم را بدانند، شب قدر را هم در ماه رمضان پنهان کرده تا بندگانش حرمت همه شب های این ماه را حفظ کنند. به عبارت دیگر وقتی ندانیم که شب قدر، کدام یک از شب های ماه مبارک است، در تمام شب های این ماه از گناه پرهیز داریم و سعی می کنیم اعمال عبادی را به جا بیاوریم. در حالی که اگر زمان دقیق آن را می دانستیم، شاید تا این اندازه حرمت شب ها را نگه نمی داشتیم.

اشاره کردید که شب قدر در میان شب های ماه مبارک رمضان قرار دارد. این مطلب با چه سندی بیان می شود؟

دلیل قطعی برای قرار گرفتن شب قدر در ماه مبارک رمضان، آیه های قرآن کریم است. به عنوان مثال خداوند در آیه اول سوره مبارکه قدر می فرماید: «إِنّا أَنزَلْناهُ فِی لَیلَهِ الْقَدْر؛ ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم» و یا در آیه 3 سوره مبارکه دخان می فرماید: « إِنّا أَنزَلْناهُ فِی لَیلَهٍ مبارکه؛ ‏ما قرآن را در شب پرخیر و برکتی نازل کردیم.» از طرف دیگر برای اینکه مشخص شود لیلة القدر و لیلة مبارکة در ماه رمضان قرار دارد، باید به آیه 185 سوره مبارکه بقره توجه کنیم که می فرماید: « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآن؛ ماه رمضانی که قرآن در آن نازل شده است.» را جمع بندی این آیات شریفه می توان نتیجه گرفت که به طور قطع قرآن کریم در شب قدر نازل شده و این شب در ماه مبارک رمضان قرار دارد.

اما بیشتر ما، مسلمان ها، تمام شب های ماه مبارک رمضان را قدر نمی گیریم. بلکه بیشتر در مورد شب های دهه سوم این ماه توجه داریم. دلیل این موضوع چیست؟ آیا در آیه یا حدیثی به وجود شب قدر در دهه سوم ماه مبارک رمضان اشاره شده است؟

همینطور است؛ در میان آیات قرآن کریم و روایت های پیغمبر اسلام (ص) و امامان معصوم (ع) به طور واضح به زمان دقیق شب قدر اشاره نشده، اما با نگاهی به سبک زندگی آن بزرگان می توان زمان تقریبی این شب را به دست آورد. به عنوان مثال در کتاب بحار الانوار در مورد بزرگداشت شب های قدر توسط پیغمبر اکرم (ص) نوشته شده که آن حضرت در شب های دهه سوم ماه رمضان عبادت های بیشتری نسبت به سایر شب های این ماه انجام می داد. از این نکته مشخص می شود که شب قدر در دهه آخر ماه رمضان قرار دارد.

غیر از ما، شیعیان، اهل سنت هم شب قدر را در دهه سوم ماه رمضان جستجو می کنند؟

بله؛ چون این روایت در مورد بزرگداشت شب های دهه سوم ماه رمضان توسط رسول خدا (ص) در منابع اهل سنت هم نوشته شده است.

اشاره کردید شب قدر، زمان نزول قرآن کریم بر قلب مبارک رسول خدا (ص) است. با توجه به اینکه نزول قرآن در یک شب خاص اتفاق افتاده، چرا ما هر سال این شب را احیاء می گیریم؟ آیا رحمت ها و برکت های این شب هر سال تکرار می شود؟

بله؛ هرچند که شب قدر با نزول قرآن کریم بر قلب مبارک پیغمبر اکرم (ص) اهمیت زیادی پیدا کرد، اما این اتفاق به معنی شأن و اهمیت این شب است. درواقع هر سال خیر و برکت هایی در شب قدر بر مردم نازل می شود و گره کارهای آنها باز می شود. به همین علت است که باید هر سال، شب قدر را به دعا و استغفار و مناجات با خدا بگذرانیم تا از رحمت های آن بهره مند شویم. نکته قابل توجه این است که در قرآن کریم هم به تکرار شب قدر در هر سال اشاره شده و خداوند در آیه 4 سوره مبارکه دخان فرموده است: «فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ؛ در آن شب مبارک هر امر در هم فرو رفته گشایش پیدا می کند.» فعل «یفرق» به معنی «گشایش پیدا می کند» نشان دهنده ادامه داشتن این شب در طول تاریخ است. پس هر سال که شب قدر می رسد، امور گره خورده و در هم فرورفته به رحمت و لطف خدا گشایش پیدا می کند.

با این توضیح می توان نتیجه گرفت که شب قدر از زمان نزول قرآن شروع نشده، بلکه قبل از آن هم وجود داشته است!

همین طور است؛ در میان آیات قرآن و روایت های اسلامی مطالبی دیده می شود که نشان می دهد این شب از ابتدای خلقت وجود داشته و پیامبران خدا علیهم السلام به این موضوع اشاره کرده و وجود آن را به مردم گوشزد کرده اند. 

*گفتگو از مریم مرتضوی

ادامه دارد...

نکاتی از سخنان حجت الاسلام میثم علی پناه را بخوانید؛

_ یکی از صفات امام همین است که به احوال دیگران هم توجه می کند و منفعل نیست. شیعه امام صادق نمی تواند در مقابل مشکلات مردم بی تفاوت باشد.

_ امام صادق(ع) می فرماید که اگر خواستید بدانید که چه کسی شیعه واقعی من است از افراد مدعی شیعه بودن سه امتحان بگیرید. اگر در این سه امتحان نمره قبولی گرفتند شیعه ما می باشند والا ادعای شیعه بودن می کنند. اولین امتحان برای اوقات شرعی است ببینید که برای نماز اول وقت دلشوره دارد. دومین مورد امتحان این است که از معارف علوم ما محافظت می کند و کلمات ما را در بین مردم منتشر می کند. سومین مورد امتحان ببینید اهل مماشات مالی است یعنی آماری از کسب و کار خود می گیرد و انفاق می کند. یعنی توجهی به حال فقرا و گرفتاران دارد.

_ مرحوم آیت الله فاضل در آخرین ساعات عمر خود به پسرش می فرماید که من بیش از پنجاه سال است که اسلام می خوانم و خلاصه دین این است که به واجبات خود مو به مو عمل کن. از محرمات به جدیت بپرهیز. و به جای هر عمل مستجبی که می خواهی انجام دهی به کار مردم برس. اگر در قیامت از تو دلیل این کار را پرسیدند بگو چون خانم فاطمه گفته بود.

_ شاید در بین مستحبات ما عملی افضل از انفاق وجود نداشته باشد. آثار انفاق قابل وصف نیست و در این ظرف دنیایی می گنجد. یکی از فلسفه هایی که اقامه می شود برای لزوم وجود آخرت این است که ظرف دنیا محدود است. شما در دنیا یک جنایتکار را مانند صدام چه طوری تنبیه می کنید؟ خداوند در این دنیا اجر شهید را چه طور می دهد؟ ممکن نیست.

_ من و شما آثار انفاق را در این دنیا نمی توانیم ببینیم. چون ظرف دنیا محدود است. امام صادق می فرماید ای شیعیان من هر کس انفاق کند به خدایی که جان جعفر صادق در دستش است رنگ فقر را نمی بیند و آثارش را از زمانی می بیند که ملک الموت می خواهد جان او را بگیرد. آثار انفاق از شب اول قبر شروع شده و تا قیامت هم ادامه دارد.

_ یک دل شاد کردن باعث می شود خدا در آخرت دل تو را شاد می کند. آبروی بنده را که در دنیا می خرید خداوند زمانی که آبروی همه در خطر است خدا آبروی تو را می خرد. خدا زیر دین تو نمی ماند. جوان ها می خواهید خدا به شما وسعت بدهد یک مقداری از درآمدتان را به مجلس عزای سیدالشهدا اختصاص دهید.

_ می خواهید همیشه سرافراز و سبز باشید خودتان را به شجره طبیه سیدالشهدا وصل کنید. خدا به شما آبرو و عزت می دهد. هر خیری که شما دنبالش می گردید در خانه سیدالشهدا می توانید آن را پیدا کنید. اگر به در غیر برویم همه چیز را باختیم.

در شب‌های قدر شیعیان و دوستداران اهل بیت علیهم‌السلام به آستان مقدس ایشان و نوادگان آنها در شهرهای مختلف می‌روند و این سلاله‌های پاک را واسطه فیض قرار می‌دهند. به همین مناسبت بحثی را پیرامون «توسل به خاندان عصمت و طهارت» از منظر امام خمینی(ره)، آیت‌الله بهجت و شیخ رجبعلی خیاط برای علاقه‌مندان می‌آوریم:

امام خمینی(ره)

در سلوک این طریق روحانی و عروج این معراج عرفانی، تمسک به مقام روحانیت هادیان طرق معرفت و انوار راه هدایت که واصلان الی الله و عاکفان علی الله‌اند، حتم و لازم است و اگر کسی با قدم انانیت خود بی تمسک به ولایت آنان بخواهد این راه را طی کند، سلوک او الی الشیطان و الهاویه است.

شیخ رجبعلی خیاط

به نظر حقیر، اگر کسی طالب راه نجات باشد و بخواهد به کمال واقعی برسد و از معانی توحید بهره ببرد، باید به چهار چیز تمسک کند: اول؛ حضور دائم، دوم؛ توسل به اهل بیت (ع)، سوم؛ گدایی شب‌ها و چهارم؛ احسان به خلق.

غالب مردم نمی‌دانند توسل به اهل بیت (ع) برای چیست؟ آن‌ها برای رفع مشکلات و گرفتاری‌های زندگی به اهل بیت متوسل می‌شوند، در صورتی که ما برای طی کردن مراحل توحید و خداشناسی باید در خانه‌ اهل‌بیت (ع) برویم. راه توحید صعب است و انسان بدون چراغ و راهنما قادر به طی کردن این راه نیست.

زائر اگر برای خدا مشرف شود و جز رضای خدا چیزی در نظر نداشته باشد، حضرت از این زائر پذیرایی دیگری می‌کند. در یکی از سفرهایی که بنده به آستان مقدس علی بن موسی الرضا(ع) مشرف شدم و جز خدا چیزی منظورم نبود حضرت رضا(ع) چنان عنایتی فرمودند که از کثرت محبتش واله شدم. اگر این محبت شکلی داشت آن را می‌گفتم ولی اگر بخواهید این محبت را به عینه مشاهده و درک کنید خود را تزکیه و خالص کنید تا ببینید بنده چه دیده‌ام.

-در بیداری سحر و ثلث آخر شب آثار عجیبی است هرچیزی را که از خدا بخواهی از گدایی سحرها می‌توان حاصل نمود از گدایی سحرها کوتاهی نکنید که هرچه هست در آن است. عاشق خواب ندارد و جز وصال محبوب چیزی نمی‌خواهد، وقت ملاقات و رسیدن به وصال هنگام سحر است.

-رفقا! زرنگی را از امامتان یاد بگیرید ببینید امام چگونه با خدا راز و نیاز می‌کند؛ من آمده‌ام به پناه تو، آمده‌ام خود را به تو بچسبانم، آمده‌ام تو را در آغوش بگیرم من تو را می‌خواهم.

-وقتی شب‌ها برای گدایی موفق شدی، دادِ بی‌کسی بزن و عرضه بدار: خداوندا من قدرت و توان مبارزه با نفس اماره را ندارم، نفسْ مرا زمین‌گیر کرده است به دادم برس و مرا از شر نفس اماره رهایی ببخش! و اهل بیت(ع) را واسطه کن.

آیت‌الله بهجت (ره)

لازم نیست انسان در پی این باشد که به خدمت ولی عصر (عج) تشرف پیدا کند؛ بلکه شاید خواندن دو رکعت نماز، سپس توسل به ائمه (ع) بهتر از تشرف باشد. توسلات، خیلی نافع است. به این امامزاده‌ها زیاد سر بزنید! این بزرگواران همچون میوه‌ها که هرکدام یک ویتامین خاصی دارند، هرکدام‌شان خواص و آثاری دارند.

انسان اگر هریک از مشاهد مشرفه را طواف کند، همه‌ مشاهد را در همه جا زیارت کرده است و برای او مفید است.

یکی از کرامت‌های شیعه، قبور و مزارهای امامزادگان است؛ لذا نباید از زیارت آن‌ها غافل باشیم و خود را اختیاراً محروم سازیم! اهم آداب زیارت این است که بدانیم بین حیات و ممات معصومین (ع) هیچ فرقی وجود ندارد.

در زیارت کریمه‌ اهل بیت فاطمه‌ معصومه (س) آمده است که «مَنْ زارَها عارِفاً بِحَقِّها وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ» هرکس او را با شناسایی حقش زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود. در اینجا معنای «عارِفاً بِحَقِّها»چیست؟ یعنی مقام حضرت را از مقام معصومین پایین‌تر و از دیگران بالاتر بداند. می‌پرسند که آیا حضرت فاطمه معصومه (س) معصوم است؟ عجب! چطور می‌شود امام(ع) درباره‌ شخصیت ایشان فرموده باشند: «مَنْ زارَها وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ» و معصوم نباشد؟

علمای بزرگ و مراجع تقلید زمان ما وقتی در حرم (نجف و کربلا) مشغول زیارت می‌شدند، حالات و حرکاتی از آن‌ها سر می‌زد که گویا کسی در حرم نیست و اصلاً مسأله‌ ریا در کار نبود. آن‌ها که در نقد و جواب مسائل علمی خود را افلاطون زمان می‌دانستند، چرا برای افراد کمتر و پایین‌تر از خود، خودنمایی و ریاکاری کنند؟

علمایی را در حرم و مشاهد مشرفه‌ نجف و کربلا می‌دیدیم که با چه توسلات و تضرعات و حالات خوش عجیب و غریبی، اقبال و گریه داشتند؛ گویا نمی‌دانستند که در عالم، ریا هم وجود دارد! آن‌ها خبری از ریاکاری و خودنمایی نداشتند و نمی‌دانستند که آیا کسی در اطراف آن‌ها هست و آن‌ها را می‌بیند یا خیر.

مرحوم حاج شیخ محمد حسین، اهل مکاشفه بودند. روزی در حالی که در حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین(ع) مشغول سجده‌ طولانی بودند، حضرت سیدالشهدا(ع) را می‌بینند که به ایشان می‌گویند: اینجا و در حضور جمعیت، عمل سجده‌ طولانی خوب نیست. اینگونه اعمال را در جای خلوت انجام دهید.

شنیده شده است که امامزاده‌هایی که در قم مدفون‌اند، همه امامی هستند؛ اما امامزاده‌های مدفون در جاهای دیگر، چه بسا ممکن است زیدی یا غیر قائل به امامت باشند. اگر چه ما موظفیم به همه احترام بگذاریم، چون نسبت به رسول اکرم (ص) دارند. لذا امام حسن عسگری(ع) شخصی را که به امامزاده‌ای احترام نمی‌گذاشت، به خانه‌اش راه نداد. یکی از کرامت‌های شیعه، قبور و مزارهای امامزادگان است. لذا از زیارت‌ آن‌ها غافل باشیم و خود را اختیاراً محروم سازیم! ببینید تأثیر کوثر تا به کجاست! هر جا را نگاه می‌کنی آثاری از او باقی مانده است! افرادی برای برآورده شدن حوائج خود برای سیده‌ نفیسه که در مصر مدفون است، نذر می‌کنند و حاجت می‌گیرند.

توفیق زیارت ربطی به داشتن پول ندارد، زیرا چنانچه پروانه‌ها در شمع می‌سوزند، آیا در شمع بودن حضرات معصومین(ع) اشکال است یا در پروانه بودن ما؟ پس چرا بعضی‌ها آن حضرات را دیده‌اند، یا جواب سلام خود را از آن‌ها شنیده‌اند و یا با صاحب قبر صحبت کرده و جواب دریافت نموده‌اند و ما اینگونه نیستیم؟ کرامات و معجزات فراوانی از مشاهد مشرفه و ضرایح متبرکه دیده و شنیده شده است. اگر این طور ارتباطات و درهای نور و رحمت به روی اهل ایمان باز نبود، ما را به حال خود وا می‌گذاشتند و می‌رفتند و به طور مطلق غایب می‌شدند.

با تأکیدی که بر دعوت به توجه و تمسک به عترت کرده‌اند، معلوم می‌شود در مشاهده‌ قرآن و عترت، جاذبیتی است که اگر لیاقت داشته باشیم به زیارت می‌رویم. معلوم نیست که پولدار پروانه‌ این شمع می‌شود یا بی‌پول؟ بلکه این در اثر جذب و انجذاب محبت است. تشکیلات لازم نیست و برای آنها بین پولدار و ندار فرقی وجود ندارد.

منبع:فارس