رایة الهدی

حضرت آیت الله خامنه ای یکی از شرایط استطاعت برای حج تمتع را بیان کردند که تقدیم حضور علاقمندان می گردد.

* شرایط استطاعت

کسی که ضروریات زندگی از قبیل مسکن، لوازم خانه، وسیله نقلیه و ابزار کار و مانند آن را بیشتر از شأن خود دارد، اگر می‌تواند با فروش آنها و خرید مایحتاج زندگی‌اش، مقدار زاید را صرف مخارج حج کند و این کار موجب حرج و وهن و منقصت او نمی شود، و مقدار مازاد به اندازه مخارج حجّ و یا مکمّل آن است، باید این کار را انجام دهد و مستطیع است.

امام صادق علیه السلام:

کسی که کارهای خود را به خدا بسپارد همواره از آسایش و خیر و برکت در زندگی برخوردار است. و واگذارنده حقیقی کارها به خدا، کسی است که تمام همّتش تنها به سوی خدا باشد.

متن حدیث:

امام صادق علیه السلام: اَلْمُفَوِّضُ أَمْرَهُ إلَی اللّه ِ فی راحَةِ الأَبَدِ وَ العَیْشِ الدّائِمِ الرَّغَدِ وَ الْمُفَوِّضُ حَقّا هُوَ الْعالی عَنْ کُلِّ هِمَّةٍ دُونَ اللّه ِ تَعالی.

پی نوشت:
"مصباح الشریعه، ج 1، ص 175"

حضرت آیت الله خامنه ای به استفتائی پیرامون «خرید فیش حج به صورت آزاد» پاسخ گفتند که تقدیم حضور علاقمندان می گردد.

* خرید فیش حج به صورت آزاد

سؤال:

۱. خرید فیش حج به صورت آزاد چه حکمی دارد؟

۲. اگر کسی پول خرید فیش به صورت آزاد را داشته باشد، مستطیع محسوب میشود؟

جواب:

۱ و ۲) اگر خرید فیش آزاد منع قانونی نداشته باشد و توانائی تهیه فیش آزاد را داشته باشد، با وجود سایر شرایط، مستطیع است و باید به حج مشرف شود.

آیت الله محمد علی ناصری، در جمع اقشار مردم اظهار کرد: هر روز یک پرونده‌ داریم که باید روز قیامت جواب آن را بدهیم.

وی بیان کرد: این مطلبی نیست که شوخی یا اغراق باشد؛ عین حقیقت و بیان صریح قرآن است «ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیْهِ رَقیبٌ عَتید/ انسان هیچ سخنی را بر زبان نمی ‏آورد، مگر اینکه همان دم، فرشته‏ ای مراقب و آماده برای ضبط آن است. »

استاد اخلاق تصریح کرد: روز قیامت، وقتی پرونده‌ را به دست افراد می‌دهند، می‌گویند: «ای وای بر ما! این چه کتابی است که هیچ عمل کوچک و بزرگی را فرونگذاشته، مگر اینکه آن را به شمار آورده است!؟ » و [این در حالی است که] همه اعمال خود را حاضر می‏ بینند و پروردگارت به هیچ کس ستم نمی‏ کند.

وی بیان کرد: در پرونده اعمال حتی شوخی‌ها را هم نوشته اند، همه ما روز قیامت با سواد می‌شویم، لذا وقتی پرونده را به دستمان می‌دهند، می‌بینیم همه را نوشته‌اند. عزیز من! یک مقدار چشم‌ها و زبانمان را بیشتر کنترل کنیم.

 آیت الله ناصری عنوان کرد:  کسی دلش به حال ناصری نمی سوزد، ناصری باید خودش دلش به حال خودش بسوزد، من باید خودم به فکر خودم باشم.

دستور العملی برای کنترل چشم

وی ابراز کرد: در نجف اشرف که بودیم، کسی از استاد ما پرسید: چشم کسی که هرزه است و نمی تواند آن را کنترل کند؛ چه کند؟ ایشان فرمودند: سوره نور را بخوان، اگر خواندن سورة نور ادامه داشته باشد، خیلی چشم را کنترل می کنید و موفق می شوید که اختیار چشمت، دست خودت باشد.

استاد اخلاق افزود: این، اثر سوره نور است، علاوه بر آن که آیة نور (الله نور السموات و الارض) هم در همین سوره است که آن هم آثار بسیار عجیبی دارد!

ارزش اشک

وی ادامه داد: از پیغمبر اکرم صل الله علیه وآله حکایت شده: « یا علی! بلند شو دو رکعت نماز بخوان و از خوف خدا و آثار اعمال، گریه کن»

حجت الاسلام و المسلمین حسین انصاریان در جلد هشتم کتاب ارزشمند «تفسیر حکیم» از باب اهمیت موضوع خانواده و بکارگیری سبک زندگی اسلامی آورده است : چه بسا اتفاق افتد که گاهی بخاطر ناآگاهی و غفلت به سبب دور بودن از تربیت صحیح اسلامی یا علت دیگر زنی نسبت به شوهرش دچار روح ناسازگاری باشد و شوهر را در رنج و مضیقه قرار دهد، و صفا و صمیمت خانه را به کدورت و تلخی تبدیل نماید.

در این زمینه لازم است شوهر به جای تندی و خشونت و اضافه کردن تلخی و کدورت به دقت عوامل ناسازگاری را بررسی کند، و چنانچه خود قدرت علاج نداشته باشد، به وسیله شخصی بیدار و عالمی متعهد، و بزرگی از خانواده به رفع مشکل اقدام نماید، و برای خشکاندن ریشه های ناسازگاری همراه با تحمل و بردباری بکوشد، با چنین برخوردی به یاری خدای توانا نارسائی ها و ناسازگاری ها از میان خواهد رفت، و نظام خانواده استحکام خواهد یافت و طلاق روی زشت خود را نشان نخواهد داد.

همه مردان و زنان به ویژه مردان و زنان جوان باید به این نکته توجه داشته باشند که هیچ زنی برای هیچ شوهری، و هیچ شوهری برای هیچ زنی، عنصر کامل و ایده آل نیست، زن و شوهر باید راه سازش، محبت، نوازش و مهر را بر راه ستیز، نزاع، تلخی، تندی و خصومت و اهانت مقدم بدارند.

زنان ناسازگار را می توان از راه نصیحت به هنگام لحظات عاطفی و بدور از چشم دیگران به سازگاری واداشت، و با بیان و تشریح زیان های ناسازگاری و اشکالات عدم تفاهم، وی را قانع ساخت، که نتیجه این گونه ناسازگاری ها سرانجام به خود او باز خواهد گشت، و وی را به انواع محرومیت های عاطفی و غریزی، و بی یار و یاور شدن دچار خواهد کرد.

از نکاتی که باید به ویژه شوهران جوان آن را همواره رعایت کنند، اجتناب از اهانت به همسر و احترام به او و خانواده وی و توسعه در زندگی و تأمین نیازهای جنسی و روحی همسر است، که هرگونه بهانه را از دست او می گیرد.

ترغیب همسر به استقلال فکری و کوتاه کردن دخالت های نابجای دیگران نه خیرخواهی و هدایت دلسوزان، ترسیم آینده زندگی مشترک، و در میان گذاردن مشکلات زندگی بدون ملاحظه و حجب و حیا و استمداد از خود وی برای پیروزی بر مشکلات مزبور یکی از راه های بسیار مناسب برای ادامه زندگی مشترک است.

برای مردانی که با همسری ناسازگار سر و کار دارند توجه به زندگی انبیا و ائمه(ع) و سازگاری آنان با سلاح اخلاق حسنه و عفو و گذشت لازم است، تا از زندگی آن بزرگواران و صبر و تحملشان درس های آموزنده ای بگیرند.

حضرت امام صادق علیه السلام می فرمایند؛ «کانت امرءة عند ابی تؤذیه فیغفر لها:» پدرم زن ناسازگاری داشت که همواره آن حضرت را رنج و آزار می داد ولی پدرم با کمال بزرگواری از او گذشت می کرد. (وسائل ج 14 ص 121) و یا اینکه نقل است، حضرت هود(ع) که از پیامبران خداست و در بسیاری از آیات قرآن از وی سخن به میان آمده، همسری داشت که وی را آزار می داد، و گاهی دشمن را بر ضد حضرت هود(ع) می شورانید، ولی آن حضرت سلامتی و زنده بودن او را از خدا می خواست و می فرمود: مؤمن را کسی آزار و رنج می دهد و چه بهتر که این آزار از جانب زنی باشد که در اختیار شوهر است.

برخورد با زن ناسازگار با اخلاق حمیده و رفتار پسندیده، و گذشت از او نهایتاً او را سر عقل خواهد آورد، و به پشیمانی وادار خواهد ساخت، و در آتش ناسازگاری او را خاموش خواهد نمود، و وی را به تواضع و فروتنی و عذرخواهی از شوهر خواهد کشاند، و چنانچه چنین زنی از راه خطا بازنگشت، و به تلخی و ناسازگاری ادامه داد، آخرین داروی درد را که طلاق است باید بکار گرفت.

ولی تا جایی که ممکن و میّسر است نباید از حربه طلاق استفاده کرد، زیرا اسلام طلاق را مبغوض ترین حلال دانسته و از شوهران می خواهد که در برابر زنانی که به طور کامل ایده آل آنان نیستند، صبر و استقامت و حوصله و بردباری به خرج دهند تا از پاداش عظیم حق به خاطر صبرشان بهره مند گردند.

حجت‌الاسلام «محمود ریاضت» در مسجد جامع غدیر به سخنرانی درباره مسئله دینداری پرداخت و اظهار کرد: از ابتدای خلقت تا امروز تمام اختلاف دینداران بر سر این است که دینداری آنها بر اساس تعریف خودشان است نه بر مبنای تعریف پیامبران الهی.

این  استاد حوزه علمیه افزود: دعوای هابیل و قابیل بر سر دینداری بود اما هابیل طبق دستور الهی رفتار کرده و قابیل بر اساس نفس خود جلو رفت. امروز ما در کشور، هیات‌‌های متعددی داریم اما تعریف برخی هیات‌ها از امام حسین(ع) با برخی دیگر متفاوت است و گاهی شاهد هستیم که مسجدی‌های این خیابان مسجدی‌های خیابان دیگر را قبول ندارند یا بسیج، هیات امنا و امام جماعت مسجد با یکدیگر اختلاف دارند و این اختلافات ناشی از تعریف اشتباه از دین است.

وی با استناد به فرمایشی از امام راحل، بیان کرد:‌ اگر ۱۲۴ هزار پیامبر یک جا جمع شوند اختلاف نخواهند داشت زیرا آنها از پیش خود سخن یا حرفی ندارند، اختلاف زمانی ایجاد می‌شود که ما بنابر رای و نظر خود سخن بگوییم.

حجت‌الاسلام ریاضت با اشاره به آیه‌ای از قرآن مبنی بر اینکه پیامبر(ص) هیچگاه بر اساس هوای نفس سخن نمی‌گوید، گفت:‌ مهمترین راهکار برای عدم زاویه مومنان و مسلمانان با یکدیگر فراگیری علوم دینی است.

وی با بیان اینکه ضرر کسی که آگاهانه عمل می‌کند بسیار کمتر از عملکرد یک جاهل است، تاکید کرد: ما باید علم را از ائمه معصومین(ع) فرا بگیریم، اگر انسان‌های جاهل سخن نگویند بین مردم اختلاف ایجاد نمی‌شود.

این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه در گذشته حتی منبر رفتن یک عالم نیاز به اجازه علمای بزرگ داشت، ابراز کرد: ضرر عمل بدون آگاهی بیشتر از نفع آن است، کسی که در عملی تخصص ندارد اگر مسئولیتی را قبول کند متعهد نبوده و خائن به جامعه اسلامی است.

حجت‌الاسلام ریاضت با استناد به روایتی از امام رضا(ع)، بیان کرد: عمل تعبدی را باید با آگاهی انجام داد در غیر این صورت شخص همچون چهارپایی است که سنگ آسیاب را می‌چرخاند.

وی در تبیین عدم فهم درست از دین الهی با اشاره مثالی افزود: در کربلا دشمنان برای بریدن سر امام حسین(ع) وضو گرفتند!! امروز هم داعشی ها قرآن حفظ کرده و نماز می‌خوانند اما از نماز و قرآن چیزی نفهمیده  اند و در نهایت در مقابل پدر و مادر سر بچه چهارساله را می‌برند.

این استاد اخلاق ادامه داد: تعریف دین از نظر شارع این است که انسان مسائل دینی خود را یاد بگیرد یا حداقل مسائلی را که غالبا به آن نیاز دارد بداند. نخستین چیزی که بر ما واجب است نماز است که باید احکام آن را بدانیم.

حجت‌الاسلام ریاضت با بیان اینکه خداوند از همان ابتدای نزول آیات قرآن به «اقراء» یعنی خواندن و آموزش دیدن تاکید کرده است، گفت: اگر ما عالمانه عمل کنیم یعنی علوم دینی را طبق دستورات الهی فرابگیریم تعریف ما از دین و ولایت درست شده و اختلاف و تفاوت‌ها ایجاد نمی‌شود.

وی با بیان اینکه قرآن نازل شده که ما بفهمیم و به آن عمل کنیم، اظهار کرد: متاسفانه امروز در موسسات قرآنی تنها برای حفظ و قرائت قرآن تلاش می‌شود اما بر تفکر درباره آن یا عمل به آن تاکید نمی‌شود، هنر قرآنی را امثال شهید باکری، شهید زین الدین و شهید حججی به نمایش گذاشتند.

این استاد حوزه علمیه گفت: نقش ائمه معصومین(ع) و امام رضا(ع) تنها مریض شفا دادن نیست اگر این کار را هم می کنند لطف ویژه است اما خداوند اهل بیت(ع) را محل رجوع ما قرار داده تا از آنها دین را یاد بگیریم و به مسیر الهی هدایت شویم.

حجت‌الاسلام ریاضت با استناد به روایتی از پیامبر(ص) بیان کرد: زمانی حروف و آیات قرآن حفظ اما حدود آن زیرپا گذاشته می شود زیرا عالمانه قرآن نمی‌خوانند و در آن تدبر نمی‌کنند.

وی در پایان با بیان اینکه اگر ما با تعریف امام زمان(عج) دعای ندبه را بخوانیم ظهور واجب می‌شود، خاطرنشان کرد: از خدا بخواهیم که تعریف ما درباره دین با تعریف خدا و پیامبر او متفاوت نباشد برای این منظور باید فقط دین خود را از اهل‌بیت(ع) بگیریم.

منبع:شبستان

ه نقل از پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری،  حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ابتدای جلسه درس خارج فقه 1397/11/9 به شرح حدیثی از امام باقر علیه‌السلام درباره گذرا بودن دنیا پرداختند.

پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت امام باقر علیه‌السلام متن و فیلم این شرح حدیث را منتشر می‌کند که برای مشاهده فیلم این سخنرانی می‌توانید به اینجا مراجعه کنید.

مشروح سخنان رهبر معظم انقلاب به شرح زیر است:

بسم الله الرّحمن الرّحیم
و الحمدلله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا محمّد و‌ آله ‌الطّاهرین و لعنة ‌الله علی اعدائهم اجمعین.
یا جابِرُ الدُّنیا عِندَ ذَوِی الاَلبابِ کَفَی‌ءِ الظِّلالِ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ اِعزازٌ لِاَهلِ دَعوَتِهِ الصَّلاةُ تَثبیتٌ لِلاِخلاصِ وَ تَنزیهٌ عَنِ الکِبر.(1)

دنباله‌ی آنچه حضرت باقر(سلام‌ اللّه ‌علیه) به جابر درباره‌ی دنیا فرمودند [این است:]

"یا جابِرُ الدُّنیا عِندَ ذَوِی الاَلبابِ کَفَی‌ءِ الظِّلال"؛

 [عمر] مثل سایه است؛ فَیء، آن سایه‌ی بعد از زوال [روز] را میگویند. همچنان که این سایه اعلام پایان روز است و هر لحظه به لحظه‌ای که این سایه طولانی می‌شود، نشان می‌دهد که روز دارد تمام می‌شود. این عمر ما هم همین جور است. اینجا «دنیا» یعنی عمر من و شما که مثل همین سایه است؛ هر چه این سایه طولانی‌تر می‌شود، معنایش این است که به آن آخِر داریم نزدیک‌تر می‌شویم. بعضی‌ها از اینکه سالِ گذشته تمام شد، سال نو شروع شد، خوشحال می‌شوند؛ خب، عیبی هم ندارد، چون عید است و خوشحالی اشکال ندارد امّا توجّه به این نکته هم لازم است: سال که تمام می‌شود، یعنی عمر ما تمام می‌شود؛ [در واقع] این عمر ما است که دارد به پایان می‌رسد، به این توجّه باید کرد. پیر و جوان هم ندارد؛ البتّه احتمال سر رسیدن اجل در مورد افراد پیر و مسن قهراً بیشتر است امّا جوانها هم هستند. ما در همین بحث خودمان، جمع خودمان بعضی جوانها را داشتیم که سالهای زیادی از سنین کنونیِ ما کمتر بودند، از دنیا رفتند؛ به این باید توجّه کرد که هر چه میگذرد، در واقع دارد به آن انتها نزدیک می‌شود.

"لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ اِعزازٌ لِاَهلِ دَعوَتِه"؛

بعد فرمود کلمه‌ی لااله‌الّااالله [یعنی] کلمه‌ی توحید، اعزاز اهل دعوتِ لااله‌الّااالله است؛ چرا؟ برای خاطر اینکه وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، عبودیّت غیرخدا را نفی میکنید. مشکل اساسی مردم در طول تاریخ، عبودیّت غیر خدا بوده؛ [مثل] بنده‌ی فرعون‌ها بودن؛ الان هم همین جور است: بنده‌ی پول، بنده‌ی مقام، بنده‌ی شهوت، بنده‌ی قدرتهای بزرگ. وقتی شما می‌گویید لااله‌الّااالله، یعنی من فقط یک معبود دارم؛ نه پول را عبادت می‌کنم، نه مقام را عبادت می‌کنم، نه امپراتور را عبادت می‌کنم، نه فرعون را عبادت می‌کنم. عبادت هم صرفاً این نیست که انسان تقدیس بکند طرف را؛ نه، ممکن است اصلاً قبول هم نداشته باشد در دلش آن را، امّا عبادتش بکند! عبادت یعنی اطاعت کردن با همه‌ی وجود؛ این عبادت است. پس وقتی که ما می‌گوییم لااله‌الّااالله، در واقع داریم یک مایه‌ی عزّت را برای خودمان تأمین می‌کنیم؛ یعنی «وَالاَغلـّْلَ الَّ‌تی کانَت عَلَیهِم»،(2) خودمان را از این اغلال داریم رها می‌کنیم.

"اَلصَّلاةُ تَثبیتٌ لِلاِخلاص"؛
 بعد فرمود نماز هم این خصوصیّتها را دارد که اوّلاً تثبیت اخلاص است، یعنی برای خدا کاری انجام دادن؛ چون نماز، ذکر خالص خدا است و هیچ چیزی مخلوطش نیست و از اوّلی که انسان تکبیرة‌الاحرام را می‌گوید، مشغول ذکر الهی است؛ [البتّه] اگر توجّه و حضور داشته باشد؛ حالا ما که حواسمان گاهی پرت بشود که هیچ؛ آن کسی که حضور قلب دارد و خود را حاضر در مقابل خدای متعال میداند، [نماز او] یکسره ذکر خدا است؛ هم با لفظ، هم با عمل. ایستادن در مقابل خدا، رکوع کردن در مقابل خدا، سجودکردن در مقابل خدا، دست بلندکردن به دعا در مقابل پروردگار، ذکر خالص است و اخلاص را در دل انسان زیاد می‌کند. این یک [مطلب].

"وَ تَنزیهٌ عَنِ الکِبر"؛
کبر را هم از انسان [دور میکند؛ چون] انسان به خاک می‌افتد دیگر. البتّه حواسمان جمع باشد که در این نمازهایی که می‌خوانیم، بخصوص حالا بعضی‌ها از ماها که مثلاً فرض کنید امام جماعتیم و یک جمعیّتی پشت سرمان نماز می‌خوانند، این از آن حالتِ به اصطلاح به خود گرفتن عنوان، آن حالتِ اَشِر و بَطَر(3) خارج بشود؛ لَم اَخرُج اَشَراً وَ لا بَطَرا؛(4) در حال نماز، انسان گاهی اوقات تصوّر کند که حالا این منم که دارم می‌خوانم و همه‌ی این پانصدنفر، هزار نفر، ده هزار نفر پشت سر من [هستند]؛ این حالت به وجود نیاید. اگر این طور شد خودِ این مؤیّد کبر است؛ اگر این حالت نبود، آن وقت ضدّ کبر است؛ برای خاطر اینکه تعظیم است، تکریم است، به خاک افتادن است.

پی نوشت:

1) امالی طوسی، مجلس یازدهم، ص 296؛ «ای جابر!  عمر مانند سایه گذرا است؛ کلمه‌ی توحید، مایه‌ی عزّت اهل توحید است؛ نماز تثبیت‌کننده‌ی اخلاص و دورکننده‌ی کبر است.»

2) سوره‌ی اعراف، بخشی از آیه‌ی 157؛ «... و از [دوش] آنان قید و بندهایى را که بر ایشان بوده است برمى‌دارد ...»
3) تکبّر، غرور، خودپسندی
4) امالی طوسی، مجلس سیزدهم، ص 371

امام علی علیه السلام:

لَیْسَ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ أَکْرَمُ عَلَی اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ النَّفْسِ الْمُطِیعَةِ لِأَمْرِه

بر روی زمین هیچ موجودی کریم تر و بزرگوارتر و ارزشمندتر نزد خداوند متعال از انسانی که مطیع امر پروردگار باشد نیست.

پی نوشت:

مستدرک الوسائل، ج 11، ص 259

منبع:حوزه

پاسخ به شبهات از وظایف مراکز حوزوی و دینی است که این خبرگزاری در شماره های گوناگون به ارائه برخی از شبهات قرآنی و پاسخ های آن، برگرفته از «درگاه اینترنتی مرکز آموزش تخصصی تفسیر و علوم قرآن» خواهد پرداخت.

- سؤال

آیا فرشتگان الهی عقل دارند؟ اگر عقل ندارند پس چرا خداوند از آنها سؤال کرد؟ اگر خداوند به آنها علمی محدود عطا کرده، سؤال خدا با عقل جور در نمی‎آید زیرا شما از رایانه خود آنچه را که به آن داده‎اید و در حافظه‎اش ذخیره کرده‎اید می‎طلبید؟ نه افزونتر، علاوه عقل باعث کمال است و در فرشتگان کمال نیست و در همان مقطع می‎مانند. لطفاً پاسخ مستدل بیان کنید.

- پاسخ

یک دسته از موجوداتی که در قرآن و احادیث، نامی از آنها به میان آمده، فرشتگان می‎باشند، اینها موجوداتی هستند که ما با حس خود نمی‎توانیم آنان را درک کنیم و از ویژگی های وجودی و ماهیتشان آگاهی داشته باشیم مگر همان اندازه که قرآن و روایات به ما معرفی کرده است.

آیات زیادی وجود دارد که نشان می‎دهد، فرشتگان دارای عقل و شعورند از جمله:

1- «و سیق الذین کفروا الی جهنم زمراً حتّی اذا جاؤها فتحت ابوابها و قال لهم خزنتها الم یأتکم رسل منکم یتلون علیکم آیات ربکم و ینذرونکم لقاء یومکم هذا قالوا بلی و لکن حقّت کلمة العذاب علی الکافرین و...»، [و آنروز] آنان که به خدا کافر شدند فوج فوج به جانب دوزخ برانند و چون آنجا رسند درهای جهنم را برویشان بگشایند و نگهبانان دوزخ به آنها گویند: مگر پیامبران خدا برای هدایت شما نیامده، آیات الهی را برایتان تلاوت نکردند و شما را از ملاقات این روز سخت نترسانیدند؟ جواب می‎دهند بلی، لکن [افسوس که ما خود را مستحق عذاب کردیم] وعدة عذاب بر کافران محقق و حتمی گردید(زمر/71).

در این آیه منظور از نگهبانان دوزخ (خزنتها) فرشتگان هستند که از کافران پرسش می‎کنند و پرسش آنان نشانگر برخورداری از عقل و شعور است زیرا موجودی که عقل ندارد قدرت سؤال کردن را نیز ندارد.

همچنین در آیة 73 این سوره، در بارة فرشتگان، موکل بهشت آمده است که، خطاب به بهشتیان می‎گویند: «سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین»، سلام بر شما، گوارایتان باد این نعمت‎ها، داخل بهشت شوید و جاودانه بمانید.

2- «ویوم نحشرهم جمیعاً ثم یقول للملائکة اهؤلاء ایّاکم کانوا یعبدون * قالوا سبحانک انت ولیّنا من دونهم بل کانوا یعبدون الجنّ اکثرهم بهم مؤمنون»، به‎خاطر بیاور روزی که خدا همة مردم را در عرصة محشر جمع آورد، آنگاه به فرشتگان گوید آیا این گروهند که شما را معبود خود گرفتند؟ فرشتگان زبان به تسبیح خدا گشوده گویند بارالها تو از هر شریک ونقصی پاک و منزهی، تو خدا و یار مایی نه ایشان، اینان جن و شیاطین را می‎پرستیدند و اکثرشان گرویده به آنها بودند(سبأ/40و41).

بر طبق آیة شریفه، فرشتگان، مورد سؤال خداوند واقع شده‎اند و آنان نیز پاسخ دادند، بدیهی است کسی که دارای عقل و شعور نیست سؤال کردن از او معنا ندارد و قهراً قدرت پاسخ گفتن نیز ندارد.

البته هدف از پرسش این بوده که از بیان فرشتگان حقایق روشن شود و این گروه عبادت کنندة ملائکه (مشرکان) سرافکنده و شرمنده شوند و بدانند، آنها از عمل اینها بیزارند، نه این‎که مجهولی برای ذات پاک خداوند کشف گردد، چرا که او به همه چیز عالم است.

به هرحال فرشتگان‎حقایق را برای آنها بیان‎کردند و این از داشتن‎عقل وشعور آنهاحکایت می‎کند.

3- «یا ایها الذین آمنوا قوا انفسکم و اهلیکم ناراً وقودها النّاس والحجارة علیها ملائکة غلاظ شداد لا یعصون اللّه ما امرهم و یفعلون ما یؤمرون»،ای کسانی که به خدا ایمان آورده‎اید [در طاعت حق بکوشید] و خود را با خانوادة خویش از آتش دوزخ نگاه دارید چنان آتشی که مردم [سخت دل] کافر و سنگ خارا، آتش افروز آن است و بر آن دوزخ، فرشتگان بسیار دل سخت مأمورند که هرگز نافرمانی خدا را [در اجرای قهر و غضب حق] نخواهند کرد و آنچه را به آنها حکم شود [فوراً] انجام می‎دهند(تحریم/6).

جملة «لا یعصون...» اشاره به این نکته است که فرشتگان به تکلیف خویش ملتزمند و معصیت درآنها راه ندارد وجمله «یفعلون ما یؤمرون» ناظربه این است که آنان عمل را طبق دستور انجام می‎دهند.

بدیهی است کسی را مورد تکلیف قرار می‎دهند که عقل داشته باشد، پس فرشتگان از آنجایی که عقل دارند مورد تکلیف قرار گرفته‎اند و وظایف و مسئولیتهای خطیری نیز به دوش آنان گذاشته شده است.

ناگفته نماند که تکلیف فرشتگان، از سنخ تکلیف معهود در انسان ها نیست چرا که تکلیف در انسان همراه با اراده و اختیار است و این یک امر اعتباری است که به دنبال آن ثواب و عقاب به میان می‎آید یعنی اگر مکلف دارای اختیار باشد و به اختیار خود تکلیف را انجام دهد مستحق پاداش می‎شود و اگر سرپیچی کند سزاوار عقاب می‎گردد. امّا تکلیف فرشتگان از این سنخ نیست چون در فرشتگان اختیار راه ندارد تا اطاعت و معصیتی باشد و درنتیجه پاداش و مجازات مطرح نیست،آنها مخلوقات پاک ونوریة الهی هستندکه هر آنچه خداوند اراده کند،اراده می‎کنند وآنچه را که اوفرمان داده انجام می‎دهند.خداوند دربارة آنها می‎فرماید: «بل عباد مکرمون * لایسبقونه بالقول و هم بامره یعملون»، بلکه آنها (فرشتگان) بندگان مقرب خدا هستند که هرگزپیش از امر خدا، کاری نخواهند کرد و هر چه‎کنند به فرمان او انجام می‎دهند(انبیاء/26و27).

از این رو در عالم فرشتگان جزاء و پاداش و ثواب و عقاب مطرح نیست، در حقیقت تکلیف فرشتگان تکلیف تکوینی است و تکلیف انسان تکلیف تشریعی است، بنابراین فرشتگان دارای عقل و شعورند هر چند از خود اراده ندارند.

در پایان برای تأیید این مطلب که فرشتگان دارای عقل هستند روایتی را نقل می‎کنیم. در روایتی امام باقر(علیه السّلام) می‎فرماید: «ان اللّه عزوجل خلق اسرافیل و جبرائیل و میکائیل من تسبیحة واحدة و جعل لهم السمع والبصر و جودة العقل و سرعة الفهم»: خدای عزوجل اسرافیل و جبرائیل و میکاییل را از یک تسبیح آفرید و به آنان گوش و چشم و تیز عقلی و سرعت فهم داد. (المیزان،ج17/8)

و نیز در روایت دیگر، علی(علیه السّلام) وجود عقل و شعور را برای فرشتگان یک مطلب مسلم در نظر گرفته و فقط به ویژگیهای عقل آنها پرداخته است که عقل آنان دچار سهو و نیسان نمی‎گردد.

از مطالب گذشته روشن شد که فرشتگان کارهایی را انجام می‎دهند که حاکی از عقل و شعور آنان است.

ویژگیهای فرشتگان

قرآن دربارة آفرینش انسان و جن، سخن به میان آورده و آنها را موجوداتی جسمانی می‎داند که از ماده آفریده شده‎اند امّا در بارة فرشتگان سخن صریحی به میان نیامده است.

با استفاده از آیات گذشته و دیگر آیات، می‎توان ویژگیهایی را برای فرشتگان بر شمرد که برخی از آنها عبارتند از:

الف- موجوداتی نیکوکار و شریف و گرامی هستند «کرام بررة» (عبس/16)

ب- در تمام حوادث، واسطه بین خدا و عالم ماده هستند و بعضی از آنها مأموریتهای ویژه دارند(نازعات/5-1).

ج- تنها فرمان های خداوند را اجرا می‎کنند(انبیاء/27).

د- در بین فرشتگان نافرمانی وجود ندارد و آنچه را که خداوند اراده کرده، اراده می‎کنند و هیچ دستوری را کم و زیاد نمی‎کنند (در واقع ارادة مستقلی از خود ندارند)(تحریم/6).

ه‍ - فرشتگان هر یک دارای مقامی هستند و مقامات و مراتب آنان یکسان نیست، برخی در مقام برتر از برخی دیگر می‎باشند(صافات/164) مثلاً جبرئیل، فرماندة بسیاری از فرشتگان است «مطاع ثمّ امین»(تکویر/21).

و- در کار فرشتگان شکست راه ندارد زیرا آنها با ارادة خداوند قادر، کارهایی را انجام می‎دهند که شکست پذیر نیست(فاطر/44 و یوسف/21 و طلاق/3)

ز- آنان دارای قدرتی هستند که مانند پرندگان می‎توانند به آسمان و زمین رفت و آمد کنند که قرآن از آن تعبیر به بال کرده است و این کنایه از قدرت خاصی است(فاطر/1)

تکامل در فرشتگان

قرآن کریم در بارة تکامل فرشتگان سخنی به میان نیاورده است، امّا مرحوم علامه طباطبایی ‎قدس‎سره ‎ـ در ذیل آیة 1 سورة فاطر چنین می‎نویسد:

فرشتگان موجوداتی هستند که منزه از مادة جسمانی هستند زیرا مادة جسمانی در معرض نابودی و زوال و فساد است و نیز کمال در ماده، تدریجی است، از مبدء سیر، حرکت می‎کند تا به تدریج به غایت کمال برسد و چه بسا در بین راه به مانع و آفتی برخورد کند و پیش از رسیدن به کمال، از بین برود ولی فرشتگان این طور نیستند.

در اینجا نکته‎ای را متذکر می‎شویم و آن این‎که بین عقل و تکامل، تلازمی نیست یعنی این چنین نیست که هر موجود عاقلی می‎بایست تکامل داشته باشد، انسان موجود عاقلی است وتکامل هم در او مطرح است امّا فرشتگان موجودات عاقلی هستند که از تکامل بی‎بهره‎ می‎باشند چرا که آنان عقل محض هستند.

منبع:حوزه

سوره بروج، هشتاد و پنجمین سوره قرآن جزء سی ام و از سوره‌های مکی است این سوره را به این دلیل بروج می‌نامند که با سوگند به آسمانی شروع می‌شود که دارای برج‌هاست.

سوره بروج درباره سرگذشت اصحاب اخدود و سرنوشت مومنان به خدا در روز قیامت سخن می‌گوید و به تکذیب‌کنندگان قرآن هشدار به عذاب می‌دهد و در آخر، قرآن را در لوح محفوظ می‌داند. لوحی که تمام اتفاقات عالم، همراه با جزئیات کامل در آن ثبت است و به هیچ وجه قابل تغییر و دگرگونی نیست.

در فضیلت این سوره از پیامبر (ص) نقل شده هر کس سوره بروج را قرائت کند ده برابر روز‌های جمعه و روز‌های عرفه‌ای که درک کرده است به او پاداش داده می‌شود همچنین آن حضرت (ص) به قرائت این سوره در نماز‌های مختلف روزانه سفارش کرده است از امام صادق (ع) هم نقل شده است هر کس سوره بروج را در نماز‌های واجب خود بخواند در محشر و موقف‌هایی که در پیش خواهد داشت، همراه با پیامبران و رسولان و صالحان خواهد بود؛ زیرا سوره بروج سوره پیامبران است.

در تفسیر برهان برای این سوره خواصی از جمله برطرف کننده ترس و سختی از انسان و راحتی خواب و آسوده جدا کردن کودک از شیر مادر ذکر شده است.