رایة الهدی

دانستن درست احکام الهی فریضه ای واجب است که مقدم بر هر عمل دیگری بر شخص مکلف واجب شده است.

به گزارش خبرنگار«خبرنامه دانشجویان ایران»؛ از احکام مهم در دین مقدس اسلام احکام نماز و روزه است که خود شامل بخش های مهم و مبسوطی است اما شاید مقدم بر دانستن هر کدام از آن ها، پی بردن به اینکه نماز و روزه کی و کجا شکسته است برای دانشجویانی که به دور از خانه خود و در خابگاه باشند از اهمیت بیشتری برخوردار باشد.

شاید بیش تر افراد مصداق شکسته و کامل بود نماز و روزه را تنها بر دو شرط نیت بر تعداد روزهای اقامت و یا همان قصد ده روز و طول مسیر و همان هشت فرسخ شرعی(22/5 کيلو متر) بدانند اما شاید آوردن این مثال از حکم فقهی که به نظر آیت الله خامنه ای (مدظله) اگز دانشجویی قصد کم تر از ده روز داشته با شد اما حداقل یکبار بین شهر و محل تحصیلشان در رفت آمد باشند نه تنها نماز و روزه آن ها در محل تحصیل کامل است بلکه در بین راه نیز کامل می باشد، این حکم فقهی که مطمئنا کم تر دانشجویی از آن اطلاع دارد ضرورت دانستن شروط و تقسیمات نماز و روزه شکسته و کامل را روشن می کند.

شاید این سوال اکثر دانشجویان خوابگاهی باشد که:

دانشجويي كه براي تحصيل به مکان دیگری غیر از شهر خود می رود، اگر درهفته حد اقل يكبار به شهر خود بازگردد حكم نماز و روزه اش چگونه است؟
ابتدا جواب این سوال را از منظر مراجع مختلف تقلید مختلف دیده و سپس کمی آن را بسط می دهیم.

چنين دانشجويي اگر فاصله بين شهر خودش و شهر مورد نظر 5/22 کيلو متر يا بيش تر باشد(یا همان بیش از هشت فرسخ):

به نظر امام خميني و آيت الله خامنه اي نماز و روزه اش در محل تحصيل و بين راه بدون قصد ده روز شکسته است.

به نظرآيت الله تبريزي احتياطا نماز را هم تمام و هم شکسته بخواند. اگر روزه گرفت، صحيح است و قضا ندارد؛ مگر اين که قصد ده روز کند که با قصد ده روز نماز و روزه در محل تحصيل تمام است.

به نظر آيات عظام: شبيري زنجاني, بهجت, فاضل لنکراني, نوري همداني وصافي گلپايگاني , نماز و روزه اش در محل تحصيل و بين راه در غير از سفر اول تمام است.

به نظر آيت الله مکارم شيرازي اگر در محل تحصيل حد اقل يک سال مي خواهد بماند، چنانچه حد اقل سه شبانه روز در محل تحصيل مي ماند، نماز و روزه اش در محل تحصيل تمام و در بين راه شسکته است. چنانچه در محل تحصيل نمي ماند بلکه سه بار يا بيش تر در هفته رفت و آمد دارد، نماز و روزه اش در محل تحصيل و بين راه در غير سفر اول تمام است, در غير اين دو صورت نماز و روزه اش در محل تحصيل و بين راه شکسته است.

به نظر آيت الله سيستاني اگر تحصيلش به مدت دوسال يا بيش تر ادامه دارد و هفته اي چهار روز در محل تحصيل مي ماند، نماز و روزه اش در محل تحصيل تمام و در بين راه شکسته است؛ اگر هفته اي سه روز در حال سفر است، نمازش در محل تحصيل و بين راه تمام است. در هر دو صورت در ماه اول هم شکسته و هم تمام بخواند.

به نظر آيت الله وحيد خراساني اگر تحصيل يک سال يا بيش تر ادامه دارد و حد اقل در هفته سه روز و نصف در محل تحصيل مي ماند، نماز و روزه اش در محل تحصيل تمام است. اگر هفته اي چهار بار يا بيش تر رفت و آمد دارد، نماز و روزه اش در محل تحصيل و بين راه تمام است. در هر دو صورت در دو ماه اول احتياطا هم شکسته و هم تمام بخواند.

اما برای تقسیم بندی بهتر و دید جامع تر نسبت به این قضیه از شروط هشتگانه ای که نماز شکسته یا کامل باید خوانده شود و مصداق آن برای دانشجویان خوابگاهی به درستی استناد می شود، نیت بر تعداد روزهایی که می خواهد در شهری اقامت کند و یا همان قصد ده روز و اصطلاح وطن در دید فقهی.

«وطن» و «اعراض از وطن» دو اصطلاحی هستند که در فقه، به خصوص در بخش احکام نماز و روزه، کاربرد فراوانی دارند و کمتر مسلمانی پیدا می شود که با احکام آن سر و کار نداشته باشد.
حکمی که این دو عنوان با خود یدک می کشند حکمی است آسان و همه فهم؛ اما آنچه که بحث را در این زمینه دامنه دار می کند تعریف و تبیین این دو اصطلاح است و با توجه به این توضیحات دانشجو می تواند تمییز دهد که آیا محل تحصیل وی هم جزوی از وطن وی حساب می شود و یا خیر.

از مجموع آرای مراجع معظم تقلید، استفاده می شود که شش قسم وطن وجود دارد:

بقیه در ادامه مطلب....

وطن اصلی: محلی است که شخص در آن متولد شده و نشو و نما کرده و وطن پدر و مادری اوست. (همه مراجع اتفاق نظر دارند(

وطن اتّخاذی: محلی است که شخص آنجا را برای اقامت و زندگی دائمی خود برگزیده باشد. (آیات عظام بهجت، تبریزی، خامنه ای، فاضل، و مکارم)

وطن قهری: محلی است که شخص بدون قصد اقامت دائمی آن قدر در آنجا سکونت می کند که عرفاً از اهالی آنجا به حساب می آید. (آیات عظام خامنه ای، فاضل، بهجت)

وطن تبعی: محلی است که به تَبَع دیگری برای کسی وطن شده باشد. کسانی که در معیشت (گذران زندگی) و اراده در انتخاب محل زندگی، استقلال نداشته و تابع شخص دیگری باشد، در وطن هم تابع او خواهد بود. (همه مراجع محترم تقلید، البته با اختلافاتی جزئی)

وطن حکمی (مقرّ سُکنی): محلی است که شخص آنجا را برای مدت قابل ملاحظه ای(3) به عنوان محل زندگی خود قرار داده و مانند کسی که آنجا وطنش است در آنجا زندگی می کند (که اگر مسافرتی برای او پیش بیاید دوباره به همان جا باز خواهد گشت). این امر به طوری است که وقتی در آنجا اقامت دارد عرف او را مسافر نمی داند. (فقط آیات عظام تبریزی، زنجانی و مکارم) که باید توجه داشت که چنین جایی وطن نیست ولی برای نماز و روزه، حکم وطن را دارد.

و به این صورت حکم کلی فقهایی که بر آن هم نظرند این است که اگر کسی در وطنش بود نمازش کامل است و روزه اش را هم باید بگیرد؛ اما اگر از وطن خود اعراض کرد نمازش در آنجا شکسته است و روزه هم نمی تواند بگیرد مگر آنکه تصمیم بگیرد که حداقل ده روز در آنجا بماند.

اما برای اینکه زیاد سردرگم نشوید و به راحتی متوجه شوید که این بار که به خوابگاه خود بازگشتید آیا باید نمازتان را کامل بخوانید یا شکسته و می توانید روزه هایتان را حتی اگر در خوابگاه و کم تر از ده روز هستید بگیرید به تقسیم بندی زیر توجه کنید:

الف. اساتید و دانشجویان، در صورتی که با قصد اقامت ده روز یا بیشتر، در محل درس و تدریس یا خوابگاه می‌مانند:

مراجع محترم تقلید: برای این‌گونه افراد، نماز تمام و روزه صحیح است.
ملاحظه: در صورتی که تصمیم جدّی بر ماندن ده روز گرفته باشند و حداقل بعد از خواندن یک نماز چهار رکعتی، به دلیلی، تصمیم برگشت به وطن یا مسافرت دیگر داشته باشند، نماز و روزه آنها تا زمانی كه در محل اقامت هستند، کامل خواهد بود.

ب. اساتید و دانشجویان، در صورتی که کمتر از ده روز در محل درس و تدریس یا خوابگاه می‌مانند:

امام خمینی)ره): نماز شکسته است و روزه صحیح نیست. [مقلدان ایشان باید با توجه به فتوای مرجع تقلید زنده خود در مسأله بقاء بر میت، عمل کنند.]

آیت‌الله خامنه‌ای: اساتید و دانشجویان بورسیه و مأمور به تحصیل اگر در کمتر از ده روز حداقل یک بار بین وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند، نمازشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه شان صحیح است. [اما دیگر دانشجویان می‌توانند در مسأله سفر تحصیلی به فتوای مجتهدی که نماز را تمام و روزه را صحیح می‌داند، عمل نمایند.]

آیات عظام بهجت (ره)، صافى، فاضل (ره) و نورى: اساتید و دانشجویان، اگر در کمتر از ده روز، حداقل یک بار، بین وطن و دانشگاه رفت و آمد داشته باشند و این وضعیت، تا مدتى ادامه داشته باشد [حداقل حدود سه ماه] كثیرالسفر محسوب می‌شوند و نمازشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه صحیح است.

آیت‌الله مکارم:
1. کسانى که حداقل سه روز در هفته در رفت و آمد باشند و این برنامه حداقل دو ماه ادامه می‌یابد، كثیرالسفر محسوب می‌شوند و نمازشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه شان صحیح است.

2. كسانی كه دو سال یا بیشتر و هر سال حدود سه ـ چهار ماه [اگر چه به طور پراكنده] در محل تحصیل یا تدریس و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حكم وطن آنهاست و تا ادامه این وضعیت همواره نمازشان كامل و روزه شان صحیح است. [در بین راه نماز شكسته است.]

آیت‌الله سیستانى:
1. كسانی كه حداقل سه روز در هفته و یا ده روز در ماه [اگر چه به طور پراكنده] در رفت و آمد باشند و این برنامه براى مدتى [به طور مثال شش ماه در یک سال و یا حداقل سه ماه در چند سال تحصیلى] ادامه یابد، کثیرالسفر محسوب مى‏شوند و نمازشان در محل تحصیل و بین راه تمام و روزه‏شان صحیح است.
2. كسانی كه سه سال یا بیشتر و هرسال حداقل 15 روز در ماه و یا 6 ماه در سال [اگر چه به طور پراكنده] در محل تحصیل و خوابگاه اقامت داشته باشند، آنجا در حكم وطن آنهاست و تا ادامه این وضعیت همواره در محل تحصیل، نمازشان كامل و روزه شان صحیح است (در بین راه نماز شكسته است)